واکسیناسیون کودکان

ایمن سازی برای نوزادان در طول سال اول زندگی شان هنگامی که خطر بیماری های مسری (عفونی) بسیار جدی می باشد، ارائه می گردد .
نوزاد یک سری آنتی بادی های طبیعی که از طریق جفت در طول حاملگی به بدن او وارد می شود را داراست اما این ایمنی بعد از حدود 6 ماهگی از بین می رود.

ایمن‌سازی فعال یا واکسیناسیون اقدام بسیار مهم و با ارزشی است که به منظور پیش‌گیری از عفونت یا کاهش شدت بیماری با تجویز آنتی‌بادی (پادتن) یا آنتی‌ژن صورت گرفته و به کمک آن می‌توان با هزینه‌ی اندکی از ابتلا به بسیاری از بیماری‌ها جلوگیری کرد.

واکسن سوسپانسیونی است که از میکروب زنده ضعیف شده یا کشته شده و یا قسمت هایی از میکروب و یا سم و یا توکسوئید بی اثر شده آن میکروب تهیه می شود که در اثر تزریق آن به بدن پاسخ ایمنی ایجاد می شود . به طور کلی 7 تا 10 روز طول می کشد تا در بدن آنتی بادی علیه واکسن ها تولید شود ، تزریقات بعدی واکسن ها (یادآور) به منظور افزایش سطح آنتی بادی می باشد . مایع اضافه شده به واکسن اغلب آب استریل ، نرمال سالین یا مایع حاصل از محیط کشت می باشد که واکسن در آن به حال تعلیق در می آید .

واکسن های زنده ضعیف شده شامل BCG : – سرخک – سرخجه – فلج اطفال و تب زرد می باشد . واکسن های کشته شده غیر فعال شامل : وبا ، سیاه سرفه و هاری می باشد . واکسن های حاوی اگزوتوکسین (سم) شامل : دیفتری و کزاز می باشد .

در واکسیناسیون باید به سیستم زنجیره سرد توجه کرد . منظور از زنجیره سرد سیستم انتقال واکسن از مبدأ تولید تا زمان مصرف می باشد . بعضی از واکسن ها (بیشتر واکسن های ویروسی زنده) به گرما حساس می باشند و باید در قسمت فوقانی یخچال قرار داده شوند ؛ بعضی از واکسن ها (مثل ثلاث ، توأم و هپاتیت) به سرما حساس می باشند که باید در طبقه میانی یا پایین تر یخچال قرار داده شوند .

واکسن BCG : به صورت داخل جلدی در بین یک سوم فوقانی و دو سوم تحتانی بازو تزریق می شود . مقدار آن در کودکان زیر یکسال CC 5/0 و در بالای یکسال  CC1/0 می باشد . در محل این واکسن باید توجه کرد که زخم کنده نشود .

واکسن سرخک : به صورت زیر جلدی به مقدار  CC 5/0  تزریق می شود .

واکسن های دو گانه ، سه گانه و کزاز : به صورت عضلانی عمیق به مقدار CC  5/0 تزریق می شود .

واکسن های دیفتری – کزاز و سیاه سرفه :  به صورت عضلانی به مقدار CC  5/0 تزریق می شود .

واکسن فلج اطفال تزریقی (IPV) : به مقدار CC  5/0 تزریق می شود .

قطره خوراکی فلج اطفال (OPV) : به میزان 2 قطره در دهان چکانده می شود . اگر کودک قطره را بیرون ریخت مشکلی ایجاد نمی شود چون داخل دهان آغشته شده است .

برنامه ایمن سازی همگانی كودكان

برنامه ایمن سازی همگانی کودکان با توجه به شرایط بهداشتی کشور و بر اساس برنامه و راهنمای ایمنسازی (مصوب کمیته کشوری ایمن سازی)

نكات قابل توجه در واكسیناسیون كودكان

نکات قابل توجه در واکسیناسیون بر اساس برنامه و راهنمای ایمن سازی مصوب (کمیته کشوری ایمنسازی)

1- برنامه ایمن سازی کودکان نارس و یا کم وزن نیز مطابق جدول ایمنسازی عادی است و تجویز به موقع واکسنها اکیدا توصیه می شود .

2- شل بودن مدفوع یا سرماخوردگی مانع از انجام ایمنسازی نخواهد بود.

3- سوء تغذیه نه تنها مانعی برای ایمنسازی نیست، بلکه ایمنسازی به موقع کودکان مبتلا به سوء تغذیه اکیدا توصیه می شود .

4- برای هیچ واکسنی جز سیاه سرفه محدودیت سنی وجود ندارد و درصورت عدم سابقه ایمنسازی باید مطابق برنامه عمل شود.

5- در اختلالات ایمنی چه اولیه و چه اکتسابی مثل لوسمی (سرطان خون) و غیره واکسنهای ویروسی زنده (مثل فلج اطفال و MMR) و واکسن BCG منع استعمال دارند.

6- در مورد واکسن های چند نوبتی مثل فلج اطفال ، سه گانه و هپاتیت ب در صورتیکه به هر علت ایمنسازی طبق فواصل تعیین شده انجام نشده باشد ، لزومی به از سرگرفتن واکسیناسیون نبوده و با احتساب واکسیناسیون قبلی، برنامه ایمن سازی طبق جدول مربوطه ادامه داده می شود .

7- اگر در تزریق واکسن سه گانه به کودک ، تب بالای 40 درجه (درجه مقعدی) و یا تشنج عارض شود، در نوبتهای بعدی بایستی از واکسن دوگانه استفاده شود زیرا احتمال دارد که باکتری ایجاد کننده سیاه سرفه عامل آسیب مغزی باشد.

همچنین اگر به علتی در سن زیر 7 سال واکسن دوگانه به جای سه گانه مصرف شود، لازم است جمعا سه نوبت تکرار شود و سه گانه اولی به جای یک نوبت محسوب خواهد شد.

8- تزریق واکسن سه گانه در کودکانیکه دچار ضایعات مغزی پیشرونده می باشند ممنوع است و باید از واکسن دوگانه استفاده شود .

9- فاصله بین نوبت سوم واکسن سه گانه و یادآوری سه گانه نبایستی از 6 ماه کمتر باشد .

10- پس از پایان 6 سالگی تلقیح واکسن سه گانه مجاز نیست و در صورت لزوم بایستی به جای آن از واکسن دوگانه ویژه بزرگسالان استفاده نموده .

11- در صورتیکه واکسنهای زنده ویروسی بطور همزمان مورد استفاده قرار نگیرد، بایستی بین آنها حداقل یکماه فاصله باشد .

12- حتی المقدور از تزریق گاماگلوبولین به اطفال خودداری شود مگر در مواردی که پزشک جایز بداند در اینصورت فاصله تجویز واکسنهای ویروسی زنده ضعیف شده (به جز تب زرد و پولیو خوراکی)، با گاماگلوبولین و فرآورده های خونی لااقل سه ماه خواهد بود .

13- چنانچه تا 2 هفته بعد از تلقیح واکسنهای زنده ویروسی (به جز تب زرد و پولیو خوراکی) به هر علت – گاماگلوبولین و فرآورده های خونی تزریق شود پس از سه ماه واکسن تکرار شود .

14- بعلت ریشه کنی آبله در جهان، تلقیح این واکسن به هیچ وجه لازم نمی باشد .

15- واکسن فلج اطفال تزریقی در افرادی که دارای نقص سیستم ایمنی می باشند مطابق دستورالعمل کارخانه سازنده تلقیح گردد .

16- تغذیه با هر نوع شیر ازجمله شیر مادر با خوراندن واکسن فلج اطفال مغایرتی ندارد و لزومی به ندادن شیر قبل یا بعد از ایمنسازی نخواهد بود، همچنین استفراغ مختصر پس از خواراندن قطره فلج اطفال مسئله مهمی نبوده، نیازی به تجدید واکسن نمی باشد .

17- واکسن فلج اطفال صفر باید هرچه زودتر پس از تولد ودر نوزادانی که در زایشگاه بدنیا آمده اند هنگام خروج از زایشگاه تجویز شود درصورتیکه بهر دلیل تجویز واکسن در روزهای اول مقدورنباشد در اولین فرصت ممکن بایستی واکسن راتجویز نمود و محدودیت زمانی خاصی بین نوبت صفر و اول وجود ندارد .

18- سابقه حساسیت به تخم مرغ – مانع ایمنسازی علیه سرخک نیست .

19- تزریق همزمان واکسن سرخک و ب ث ژ هیچگونه اشکالی نداشته و بایستی در دو محل جداگانه انجام گردد .

20- چناچه واکسن دوم سرخک در سن 15 ماهگی بهرعلتی تلقیح نشده باشد در اولین فرصت ممکن تلقیح شود .

21- بهترین سن برای تلقیح ب ث ژ بدو تولد می باشد .

22- در صورتیکه کودکی در بدو تولد نوبت اول واکسن هپاتیت خود را دریافت نکرده باشد، باید نوبت اول آنرا همراه سه گانه اول، نوبت دوم را همراه سه گانه دوم و نوبت سوم را همراه سرخک دریافت نماید .

23- در صورت تاخیر شیرخواران تا سه ماهگی می توان همزمان با سه گانه دوم دوز اول، همزمان با سه گانه سوم دوز دوم، همزمان با سرخک دوز سوم، واکسن هپاتیت ب را تجویز نمود (بهر صورت فواصل تزریق واکسنهای هپاتیت نباید کمتر از یکماه باشد)

24- واکسیناسیون هپاتیت ب هیچگونه موارد منع تلقیح ندارد حتی اگر فرد HBsAg مثبت یا HBsAb مثبت باشد.

25- در صورتیکه نوزاد از مادر HBsAg مثبت بدنیا آمده باشد بایستی تزریق همزمان ایمونوگلوبولین اختصاصی هپاتیت B با واکسن هپاتیت B در دو عضله جداگانه در اسرع وقت و ترجیحا درظرف 12 ساعت پس از تولد انجام گیرد.

در صورت عدم دسترسی به ایمونوگلوبولین اختصاصی، تزریق واکسن هپاتیت ب به تنهایی نیزدر ساعات اولیه پس از تولد حدود 75 در صد تا 95 در صد ایمنی ایجاد می کند .

26- در صورتیکه یک از زوجین HBsAg مثبت باشد زوج دیگر و فرزندان ساکن در منزل آنها بایستی بر علیه بیماری هپاتیت ب واکسینه شوند .

27- در افراد مبتلا به هموفیلی واکسن هپاتیت زیر جلدی تزریق گردد .

28- در کودکان دارای نقص سیستم ایمنی، کودکان تحت درمان با داروهای پایین آورنده قدرت دفاعی بدن نظیر کورتیکواستروئیدها ویا تحت درمان با اشعه و مبتلایان به لوسمی، لنفوم و سرطانهای ژنرالیزه استفاده از واکسن پولیو زنده خوراکی قدغن میباشد و به جای آن از واکسن کشته تزریقی باید استفاده شود .

29- تست ب ث ژ اگر در دو هفته اول نوزادی تزریق شود نیاز به انجام تست توبرکولین (PPD) نیست ولی اگر بعد از 16 روزگی بخواهید اولین تزریق انجام شود باید تست توبرکولین انجام شود و در صورت منفی بودن واکسن زده می شود.

30- واکسن ب ث ژ عامل تب و ناراحتی نبوده و بلافاصله بعد از واکسن می توان استحمام نمود. فقط ممکن است 3-2 هفته بعد از تزریق واکسن قرمزی ایجاد کند که در اصطلاح گفته می شود که واکسن گرفته است و نیازی به پانسمان ندارد. گاهی محل قرمزی به صورت یک یادگار گرد کوچک روی پوست باقی می ماند که به آن سیکاتریس می گویند.

31- بهتر است 4 ماه پس از تزریق واکسن ب ث ژ تست توبرکولین مجدد انجام شود و اگر مثبت بود دیگر نیازی به تکرار واکسیناسیون نمی باشد. و بعد از آن در دوره های 5-3 سال تست انجام شود و در صورتیکه منفی بود واکسن زده شود.

32- واکسن ثلاث در جلوی ران و یا باسن تزریق می شود و تا مدتی محل فوق سفت و دردناک است. 24 ساعت تب و درد ایجاد می کند که بهتر است از کمپرس حوله آغشته به آب نیم گرم موثر است. حمام کردن مشکلی ندارد.

33- واکسن ثلاث حاوی باکتری کشته شده سیاه سرفه و توکسین بی اثر شده (توکسوئید) باکتریهای عامل دیفتری و کزاز می باشد.