کتابخانه رشد

دسته: رشد و هیجان نوجوانان

روانشناسی رشد و هیجان نوجوانان نوجوانی نقطه عطف زندگی هر انسانی است که در مبحث روانشناسی رشد و هیجان نوجوانان مورد بررسی قرار می گیرد. دوره تغییرات بزرگ جسمی و روحی که از ۱۲ تا ۱۳ سالگی شروع می شود و تا ۱۹ الی ۲۰ سالگی ادامه می یابد. نوجوانانی که به سادگی با تغییرات فیزیکی خود برخورد می کنند معمولا در رشد معنوی دچار تزلزل می شوند. در حالی که برخی از نوجوانان، این دوره را به راحتی پشت سر می گذارند. در واقع نوجوانان عمیقا تحت تاثیر این دوره قرار می گیرند و افسردگی و سردرگمی شدیدی را تجربه می کنند. به عقیده فروید، نوجوانی دوره ای است که انرژی غریزی در ناحیه تناسلی اش دوباره فعال می شود و تعادل بین ego، id، superego که در دوران کودکی برقرار شده بود، دوباره شکسته می شود. همچنین تکانه های جنسی باعث می شود تا نوجوان درگیری های دوره فالیک را در کودکی دوباره زنده کند، که البته این بار روابط عاشقانه خارج از خانواده جستجو می شود. نوجوانی دوره ای است که در آن هویت شکل می گیرد و مشخص می شود. به گفته اریک اریکسون، مهمترین شرط گذار سالم به بزرگسالی، کسب هویت است و این هویت به مجموعه رفتارها و افکار منحصر به فرد شخص و تفاوت هایی است که آن را از دیگران متمایز می کند. لذا نوجوانی که بدنش در مدت بسیار کوتاهی ظاهری بالغ به خود می گیرد متوجه می شود که دیگر مانند یک کودک رفتار نمی کند و سوالاتی در ذهنش پیش می آید و می پرسد من کیستم؟ اهداف من در زندگی چه باید باشد؟ و همینطور شروع به گرفتن تصمیمات آینده نگر و شکل دادن به تفکرات خود می کند. با اینحال اگر در جامعه نقشی متناسب با ایدئولوژی انتخابی خود بیابد، هویت پیدا می کند. در نوجوانانی که موفق به انجام این کار نمی شوند، بحران هویت ادامه دارد. اگر این بحران با تلاش های زیاد حل نشود، نوجوان ممکن است دچار سردرگمی هویت شود یا هویت منفی پیدا کند که این در رشد و هیجانات نوجوان اثر بدی خواهد گذاشت. در واقع نوجوانان در شکل گیری هویت و شخصیت خود مراحل خاصی را طی می کنند، اولین مورد این است که او احساس استقلال می کند. نوجوانان احساس می کنند که باید تفاوت خود را بپذیرند و دیگران آن را تایید کنند؛ اینجا درگیری با والدین شروع می شود. نوجوانی که تا این مدت تحت تاثیر والدین خود قرار داشته و از آنها اطاعت کرده است حال می خواهد عصیان کند و هیجانات خود را بروز دهد تا به خواسته های واقعی خود پی ببرد. مثلا برای نوجوانانی که نیاز به استقلال دارند، خانه اغلب به عنوان مکانی تلقی می شود که ابهام و درگیری ایجاد می شود. این دوره زمانی است که والدین ویژ گی های ایده آل خود را در نظر کودک از دست می دهند. لذا فکر《مادر و پدرم همه چیز را بهتر می دانند》به تدریج با افکاری مانند《والدین من از کجا می دانند، زمان آنها گذشته است، من بهتر از آنها می دانم》جایگزین می شود. از این رو طغیان هیجان نوجوان منطقی نیست، عصیانی غریزی است که اگر والدین سرکشی نوجوان را درک کنند، به افکار او احترام بگذارند، استقلال او را بپذیرند، مشکل حل می شود. نوجوانی که رفتار و افکارش مورد احترام و انتقاد و چالش قرار نمی گیرد، ساختار شخصیتی ضعیفی پیدا می کند و از دیگران پیروی می کند. اگر درگیری در خانه بیش از حد مکرر و خشونت آمیز باشد، ممکن است احساس بی اهمیتی پیدا کنند و از آنها هیجانات نامتعارفی سر بزند. در دوران نوجوانی ممکن است تفاوت هایی در عواطف و فراز و نشیب ها وجود داشته باشد. نوجوانان ممکن است یک روز بسیار شاد و روز دیگر بسیار غمگین باشند. همچنین این امری عادی است که هر از گاهی نتوانند احساسات و هیجانات خود را کنترل کنند. نوجوانی دوره اولین تجربه های جنسی است. خجالتی بودن یا پایبندی به سنت های سختگیرانه مانع از مطرح شدن این موضوع در خانواده می شود. لذا دختران سعی می کنند خود را دوست داشته باشند و پسرها سعی می کنند بدن جدید خود را که به سختی می شناسند کنترل کنند. هرچند هیجان یک حالت عاطفی انسانی است اما از آنجائیکه در نوجوانان با عدم ثبات هیجان مواجه هستیم ممکن است گاهی از حالت طبیعی خارج شود و به سطح غیر قابل کنترلی برسد. از این رو رویدادهای فیزیولوژیکی مختلفی ممکن است رخ دهد و نوجوانان احساسات جسمانی زیادی را چون ضربان قلب سریع، عرق کردن، تنگی نفس، لرزش و … را تجربه کنند. هیجان در دوره نوجوانی بیشتر متاثر از تغییرات مشهود در این سنین است که اگر ارزیابی درستی از آن به عمل نیاید و به خوبی کنترل نشود ممکن است تبدیل به یک معضل برای نوجوانان شود. با این وجود تأثیرپذیری زیاد از محرک های هیجانی، عدم کنترل هیجان، پاسخ های عاطفی ناپایدار، شکاک بودن، بی تجربگی در اظهار پاسخ عاطفی و… از جمله خصوصیات هیجانی نوجوانان است.