سرنخ های شناسایی حالات شخصیت

اصولا ما متفاوت فکر میکنیم، متفاوت احساس میکنیم و حتی در زمان ها یا موقعیت های مختلف متفاوت عمل میکنیم. گاهی اوقات این اتفاق در سطحی می افتد که تقریبا هر بار به یک فرد متفاوت تبدیل میشویم. از اینرو در راستای شناخت حالات شخصیتی فرد، میتوان حالات شخصیتی مختلفی را در نظر گرفت که تعیین میکند هر فرد چگونه با دیگران رفتار مینماید و چه ویژگی هایی دارد. ما در هر لحظه از زندگی خود در یکی از حالات ۳ گانه شخصیتی اعم از من کودک، من والد و من بالغ هستیم.

 به عنوان مثال، من به عنوان یک معلم وقتی تدریس میکنم متمایز هستم از وقتی که میخواهم صبح دخترم را سوار اتوبوس کنم و او به صورت اتفاقی شیری که در دست دارد را روی لباس مدرسه اش میریزد. آن وقت ممکنه کاملا با لحنی متفاوت صحبت کنم و بگویم: 《 زهرا مراقب باش! حواست کجاست! 》لذا اگر در این شرایط به من نگاه کنید، صدای قبلی با صدای فعلی ام متفاوت است. اگر لحظه های قبل من را با این لحظه مقایسه کنید، فقط لحن من متفاوت نیست، بلکه حالات چهره، احساسات، رفتارها، افکار و حتی نگاهم به اوضاع گوناگون خواهد بود.

انواع حالات شخصیتی هر فرد

من کودک

هر فردی اعم از پسر یا دختر کوچک، ویژگی هایی دارد. گاهی احساس میکند، فکر میکند، عمل میکند، حرف میزند و درست مثل زمان کودکی اش واکنش نشان میدهد. این حالت از خود را من کودک مینامند. نمی توان آن را کودکانه یا نابالغ در نظر گرفت، فقط شبیه یک کودک در سن خاصی بین مثلا ۲ تا ۵ ساله است. اینها افکار، احساسات و تجربیاتی هستند که از بازی دوران کودکی بیرون می آیند. وقتی ما در حالت من کودک هستیم، در یک حالت کنترل هستیم، ما ابژه تربیتی هستیم، یعنی همانی هستیم که در کودکی بودیم.

من والد

حالات شخصیتی من والد برگرفته از الگوهای رفتاری والدین است. در  حالت من والد ، فرد درست مانند رفتار والدینش در زمان کودکی خود احساس میکند، فکر میکند، عمل میکند، صحبت می کند و واکنش نشان میدهد. در واقع از رفتار والدین خود کپی می کند. و در اینجا لازم میباشد دو جزء والد را در نظر بگیریم. که یکی از پدر و دیگری از مادر است. به طور خلاصه حالت من والدین به طور طبیعی آماده ظهور زمانی میباشد که کودکی در مقابل ما باشد. یا مهمتر از آن، زمانی که فرد مقابل مانند یک کودک رفتار میکند. هنگامی که حالت نفس والد فعال میباشد، ما درست مانند والدینمان که سال ها پیش رفتار آنها را در ذهن خود ضبط کرده بودیم، رفتار میکنیم و آنچه را که میگویند انجام میدهیم و به آنچه که باور دارند، باور پیدا میکنیم.

من بالغ

من بالغ، جنبه باهوش، منطقی و محتاطانه ماست. من بالغ یک حالت نفسانی میباشد که به طور عینی محیط را ارزیابی مینماید و احتمالات را در چهارچوب تجربیات خود محاسبه کرده  و بر اساس آن عمل می کند. یکی دیگر از مهمترین ویژگی های حالت من بالغ این است که بر اساس داده ها و با در نظر گرفتن واقعیت در اینجا و اکنون عمل می کند. لذا ما باید همیشه در طول زندگی محاسبات انجام داده و تصمیم گیری کنیم. و در حین انجام این محاسبات، بررسی داده هایی که داریم، با نگاه کردن به جوانب مثبت و منفی، محاسبه میکنیم که چه اتفاقی ممکن است بیافتد. این عمدتا همان کاری میباشد که حالات شخصیتی من بالغ انجام میدهد.

کدامیک از این حالات شخصیتی سازنده تر هستند و چرا؟

به اعتقاد اریک برن (eric berne) یک فرد زمانی فردی بالغ است که رفتار او تحت سلطه حالت من بالغ باشد. اگر حالات شخصیتی من کودک یا من والد غالب شوند، این امر منجر به رفتار ناکافی و تحریف جهان بینی میشود. بنابراین وظیفه هر فرد حفظ تعادل بین این سه حالت با تقویت من بالغ میباشد. حال شاید بپرسید چرا اریک برن حالت های من کودک و من والد را سازنده نمی داند؟ در جواب بطور خلاصه میتوان گفت به این خاطر که فرد در حالت من کودک، سوگیری نسبتا زیادی نسبت به دستکاری، خودانگیختگی واکنش ها و همچنین عدم تمایل یا ناتوانی در قبول مسئولیت اعمال خود دارد. و در حالات شخصیتی من والد، کنترل و کمال گرایی از سوی پدر و مادر حاکم میباشد که این میتواند خطرناک باشد.